Dinsdag 12 oktober - Duits bord uit Delfzijl

Eergisteren plaatste ik op Facebook vol trots de helm die na jaren weer terug was in de verzameling. Hierop reageerde Cor Mooibroek (zelf ook een liefhebber) cynisch dat het allemaal oude rommel was. Daarop reageerde ik dat hij het houten bord, afkomstig uit Delfzijl, wel bij mij in de container mocht deponeren en ik er wel voor zou zorgen dat het bord wegkwam. Erg leuk allemaal, maar weggooien doen we natuurlijk niet!

Enkele minuten nadien stuurde Cor een berichtje en zei dat ik het bord wel mocht komen ophalen. Uuh.. Oke, echt waar? Ja hoor, kom maar langs. Het was toen rond 21:00 en was haast al in staat om naar hem toe te rijden. Dat deed ik maar niet, het werd aan dag later. En zo kwam het dat ik gister omstreeks 19:30 bij hem thuis arriveerde. De koffie werd ingeschonken en onder het genot hiervan werden allerhande zaken van het verzamelen besproken. Na een half uurtje kwam het bord op tafel te liggen. Hij hing al jaren in de gang en Cor keek er toch niet meer naar. Daarom mocht die weg.

Het houten bord is wit geschilderd en voorzien van een rode rand en meet ca 20x40cm. Het opschrift luidt: Offiziersheim Marine Hafenkommandantur. Het schijnt dat het bord tijdens de oorlog bij Hotel Dik in Delfzijl heeft gehangen (hoek Landstraat naast het gemeentehuis). Dit gebouw werd tijdens de oorlog door de Duitsers omgedoopt tot Wehrmachtsheim, een plek voor militairen om hun vrije uurtjes te besteden. Dat hierin ook een aparte ruimte was voor officieren is goed mogelijk!

Dit bijzondere stuk geschiedenis gaat weer een goede plek krijgen in het museum, samen met andere zaken van de Marine Hafenkommandantur Delfzijl zoals een fotoalbum, Soldbuch en brieven.

Cor, hartelijk dank voor deze schenking!

Overigens is het museum aankomend weekend voor het laatst geopend dit jaar. Op zowel de zaterdag als de zondag van 10:30 tot 17:00!

 


Maandag 10 oktober - Terug van weggeweest

Vaak wordt mij in het museum gevraagd hoe ik nou bij dit alles kom. Om eerlijk te zijn, geen idee. De interesse was er al voordat ik mijn veters kon strikken. In de familie hebben we geen spannende verhalen, dus daar komt het niet weg.

Een goede mogelijkheid is misschien wel een Duitse helm die mijn ouders altijd thuis hadden liggen. De helm was zandkleurig en nog helemaal compleet. Mijn vader, toen nog bij zijn ouders wonende te Bedum, vond de helm ongeveer 40 jaar geleden bij de overbuurvrouw in huis.

In mijn kinderjaren nam ik deze mee naar buiten en speelde dan oorlogje met de helm. Uiteraard geheel in stijl met een zandkleurige broek. Mensen moeten destijds wel gedacht hebben..

Maar goed, de helm raakte later in de vergetelheid en kwam weer op zolder terecht. Tot een jaar of 15 terug, toen Coen uit Middelstum met zijn GMC legertruck bij ons kwam. Hij vertelde dat hij graag een Duitse helm wou om deze op de voorzijde van de vrachtwagen als ‘oorlogsbuit’ te bevestigen. En zo kwam het dat de helm weer daglicht zag en van eigenaar wisselde. Het bedrag dat dit opleverde deelde mijn vader met mij. Alle drie tevreden!

Drie jaar na verkoop begon de interesse naar de Tweede Wereldoorlog voor mij serieuze vormen aan te nemen. Met enige regelmaat werd er teruggedacht aan de helm die we ooit hadden, maar helaas, die was verkocht. Ook in de jaren die volgden werd er regelmatig over gesproken en als ik dan eens bij Coen op de koffie was hadden wij het er vanzelfsprekend over. Van verkoop was geen sprake, en logisch ook. Het was én is een bijzonder exemplaar!

Vorige week bleek dat Coen zijn verzameling aan het opruimen was. Direct een berichtje gestuurd of ‘mijn’ oude helm ook wegging. Dat kon, maar alleen als ik hem zelf terug wou. Natuurlijk! Hierover zou op een later moment nog teruggekomen worden, maar Coen was gisteren tijdens de schuurverkoop bij mij ouders thuis en daar troffen we elkaar. In eerste instantie hebben we het nergens over gehad, tot hij wegging. Toch maar even informeren en al snel werd de deal beklonken met een ferme handdruk. We zouden het volgende maand wel even regelen.

Nadat Coen huiswaarts was in al mijn enthousiasme even nagedacht en overleg gepleegd met het thuisfront en natuurlijk de vrouw! Vrij kort daarop Coen gebeld en tien minuten later stond ik bij hem in huis. Nog eens tien minuten later liep ik vol trots én met de helm weer naar buiten. Prachtig, eindelijk weer terug op het oude nest!


Zondag 3 oktober - Enno Jan Bakker

Met sommige verzamelaars heb je al (enkele ) jaren contact, zo ook met Marcel van Hoepen uit Zeeland. Van de week sprak hij mij zomaar aan via facebook en vertelde dat hij verre familie gehad heeft uit Middelstum. Erg toevallig natuurlijk, helemaal als er ook nog documentatie van blijkt te bestaan die hij graag schenkt aan het museum.

Zo kwam het dat eergisteren een envelop op de deurmat lag van Marcel. De documenten die hierin zaten behoorden toe aan Enno Jan Bakker geboren op 6 februari 1890. Bakker diende tijdens de Eerste Wereldoorlog bij de Infanterie in Assen alwaar hij wegens lichaamsgebreken op 2 oktober 1916 uit dienst werd ontslagen.

Een half jaar eerder trouwde hij met Aaltje Ritsema en in zijn latere leven was hij Bakker. Enkele jaren later zijn ze verhuisd naar Groningen. Aaltje overleed hier in 1936. Enno Jan vond vrij kort daarna nieuwe liefde en trouwde in november 1937 met Hendrikje Gerharda Harhuis uit Uitwierde, een dorpje net buiten Delfzijl. Ze gingen samen wonen in de Van Heemskerkstraat te Delfzijl. Bij het uitbreken van de oorlog was Enno Jan reeds 50 jaar. Hij werd toen Groepsleider bij het Bureau Afvoer Burgerbevolking. Deze instantie was belast met het evacueren van burgers in het geval zich iets ernstigs mocht voordoen.

Enno Jan overleed in 1974 te Gieten. Wat de precieze connectie is tussen Van Hoepen en Bakker moet nog verder uitgezocht worden. Er was een Gerda Bakker-Van Hoepen, maar wat de relatie was tot Enno Jan is een nog ontbrekend puzzelstukje…


Zondag 26 september - Jan Deppe

Vorige week ontving ik van mevrouw Olthof uit Delfzijl een setje documenten die afkomstig waren van haar vader Jan Deppe. Deppe diende in de jaren 20 bij het 12. Regiment Infanterie te Groningen. Na zijn diensttijd werd hij klompenmaker in Loppersum getuige het bewijs van inschrijving uit juli 1942.

Tussen de documenten zit ook nog een aanvraag voor toerrijwielbanden, een weinig voorkomend document.

Gelukkig is het setje toch nog bij het museum terecht gekomen. Mevrouw Olthof had eerst geprobeerd alles op te sturen, maar het kwam weer retour. Daardoor dacht ze dat er geen interesse bestond. Een tijd later berichtte ze mij op facebook en zo konden we het toch nog in ontvangst nemen.


Donderdag 2 september - Middelstumer oorlogshistorie van de buurman nu in het museum!

Als kind zijnde kwam ik al eens twee deuren verderop over de vloer bij buurman Heiko Wierenga. Wierenga is geboren in 1928 en opgegroeid in Middelstum op een melkveeboerderij aan het Boterdiep (100m. achter het museum). Hij heeft de oorlog als puber zeer bewust meegemaakt. Al zijn verhalen heb ik dan ook met enige regelmaat mogen aanhoren, een waardevolle bron van informatie. Maar dat gaat nu niet meer, want de heer Wierenga is vorig jaar overleden. Enkele jaren daaraan voorafgaand woonde hij al in een verzorgingstehuis en heb hem helaas niet meer mogen spreken.

Toch kwam hij in de eerste paar jaar dat het museum open was met enige regelmaat een kijkje nemen en vertelde honderduit over zijn belevenissen uit deze donkere periode aan de aanwezige bezoekers. Met zijn wandelstok tikte hij zo nu en dan ietwat boos tegen de poppen met Duitse kleding, maar tegelijkertijd vertelde hij ook dat hij graag met de zingende Duitsers meeliep door het dorp.

Een van de verhalen die mij was bijgebleven was die van een Duitse rugzak. In april 1945 was er een Duits noodhospitaal ingericht aan de Johan Lewestraat. Hier kwamen veelal soldaten die lichte verwondingen hadden gekregen bij de gevechten in Groningen. Deze Duitsers kwamen vanzelfsprekend op de boerderij omdat daar altijd wel iets te eten of te drinken was. En zo kwam het dat Wierenga, toen 17 jaar oud, een doos eieren ruilde tegen een grote tas. Ooit heb ik deze al eens mogen aanschouwen en het was in mijn beleving een blauwe rugzak van de Luftwaffe. De tas heeft jaren aan een balk gehangen op zolder, maar wegdoen deed hij hem absoluut niet. Voor hem een zeer kostbare herinnering, en dat is logisch.

Een ander bijzonder Middelstumer oorlogsverhaal was die van de beschieting van een Duitse kolonne voertuigen op de Delleweg. Deze beschieting werd gedaan door geallieerde vliegtuigen en de salvo’s werden enkele keren herhaald. Om deze herhaling te kunnen doorvoeren draaiden de vliegtuigen boven de boerderij van de fam. Wierenga. Hierdoor helden de toestellen naar één kant waardoor de hulzen er één-voor-één uit vielen. Een .50 (kaliber) huls belandde in de dakgoot en is altijd bewaard gebleven.

Na het overlijden van de heer Wierenga stond het huis leeg, maar is recentelijk verkocht. Als vrij snel na het overlijden stond er een grote bouwcontainer op de stoep, maar was nog diezelfde dag ook weer weg. Aan de familie was al wel te kennen gegeven dat het museum erg graag beschikking zou krijgen over de tas, maar hierop kwam geen antwoord. Persoonlijk had ik toen het vermoeden dat deze in de container terecht gekomen was… Een beetje hoop bleef ik houden natuurlijk!

Eergisteren, tijdens een bezoekje aan het museum had ik zowaar de ingeving om een briefje door de brievenbus te gooien geadresseerd aan de toekomstige bewoners, met de vraag of zij misschien wouden kijken naar de tas. Nog geen 1,5 uur later was ik thuis en belde mijn moeder op: de tas van Heiko hangt hier zomaar aan de kapstok! Schijnbaar was de familie kort na mijn schrijven binnen geweest en hebben de tas bij het museum binnengebracht. Het bleef niet alleen hierbij, maar er zat nog veel meer unieks in! Ook de eerder besproken huls was aanwezig net als Heiko’s persoonsbewijs, een stapeltje kranten, boekjes, brieven van een tewerkgestelde en een zakboekje uit 1944. Op 11 februari staat een bijzondere notitie: 3 terroristen op het land doodgeschoten. Meneer Wierenga heeft dit met eigen ogen zien gebeuren omdat hij op die dag ziek in bed lag.

Het waren de gebroeders Gootjes, twee verzetsstrijders die na verraad moesten vluchten voor de SD. Zij raakten in een vuurgevecht met de SD op het land naast de boerderij. De eigenaar van het onderduikadres Klaas Bos werd in de portiek van zijn woning neergeschoten en overleed een dag later. De vrouw van Bos werd afgevoerd naar een concentratiekamp en kwam hier te overlijden. Een gitzwarte dag voor Middelstum en omgeving.

Dan nog even terug naar de tas waar het allemaal mee begon. Tijdens open dagen was dit bij bezoekers, vooral verzamelkennisen/vrienden, een veelbesproken onderwerp. Iedere keer vertelde ik dat het om een Luftwaffe tas moest gaan. Toen ik hem eergisteren thuis kreeg zag ik dat ik er zelf ook wel in pas en blauw was die evenmin. Geen exemplaar van de Luftwaffe dus, maar een grote plunjebaal van de Kriegsmarine. Frappant hoe je een bepaald beeld hebt van een object terwijl het in werkelijkheid totaal anders is.

Maar goed, het museum is ontzettend dankbaar voor deze zeer waardevolle spullen die een belangrijk verhaal vertellen over Middelstum in oorlogstijd.

 


Donderdag 12 augustus - schenkingen eerste helft augustus

Afgelopen week weer een aantal fraaie schenkingen mogen krijgen. Van een vrouw uit Scheemda kreeg het museum een Canadese huls die na de oorlog is omgevormd tot een vaas. Ook had zij nog een collectebus van Winterhulp Nederland. Deze is enige jaren geleden uit het gemeentehuis van Scheemda tevoorschijn gekomen. Hij zal nog een naoorlogs (goed)doel gediend hebben gezien deze blauw is overgeschilderd.

Dan afgelopen vrijdag, ik kreeg telefoon van ene meneer Kloek uit Groningen. Hij had een bevrijdingsrok nagemaakt voor het museum. Meneer Kloek heeft de bevrijding van de stad Groningen als kind meegemaakt. Veel herinneringen had hij hier niet aan, maar wat hem was was bijgebleven waren de zgn. bevrijdingsrokken die - vooral dames op stand - droegen. Deze rokken bestonden uit allerhande lapjes stof die veelal een symbolische betekenis hadden. Ze werden vanaf de bevrijding tot ca. 1950 gedragen. Ieder bevrijdingsjaar werd het jaartal op de rok geborduurd.

Meneer Kloek werd in zijn latere leven kleermaker bij een vooraanstaand bedrijf in de stad Groningen. Hier leerde hij de fijnste kneepjes van het vak kennen. Inmiddels is meneer 84 jaar, dus kleding maken zit er eigenlijk niet meer in. Maar zonder dat ik er weet van had had Kloek een prachtige bevrijdingsrok nagemaakt. Deze hebben we (mijn vrouw en ik) zaterdag opgehaald. We kwamen natuurlijk niet weg zonder eerst de vele verhalen van hem te horen, uiteraard onder het genot van koffie, veel koffie! Het blijft fascinerend waar je zoal geraakt als je een museum hebt. Prachtig!


Woensdag 5 augustus - Schenkingen van Wessel Groenewold

Eergisteren van Wessel Groenewold (wel een naamgenoot, maar geen familie) een aantal prachtige spullen gekregen. Deze kwamen tevoorschijn tijdens het opruimen van een woning in de buurt van Delfzijl.

De schenking bestaat uit een setje Duitse laarzen, een Canadese schep uit 1943, enkele hulzen, granaatscherven en een klein metalen doosje..

Wessel dacht aanvankelijk dat juist dit doosje niet zo interessant was, maar toen hij hem liet zien zag ik het direct. Het is een 'Batteriekasten für Optikbeleuchtung.' In dit doosje bevond zich de batterij voor de verlichting van het optiek van de MG42 (machinegeweer). Het geheel is marine-grijs en aan de binnenzijde voorzien van een stempel met adelaar en de letter M van marine. Ook bevindt er zich nog een drieletter-code aan de binnenzijde. De letters BLC staan voor Carl Zeiss, een bekende fabrikant van optiek en aanverwante toebehoren.

Wessel bedankt!


Vrijdag 23 juli - Een cadeau van Himmler vanuit Gravenhorst (Dld), via Ter Apel en nu in Middelstum. Hoe dit gebeurde leest u hieronder:

Bernard, ook wel Ben Winkel, geboren op 5 aug. 1922 te Laren moest zich in 1942 melden voor de Arbeitseinsatz (verplichte tewerkstelling voor de Duitsers). Hij negeerde dit en zo kwam het dat hij nog een ruime tijd onder tewerkstelling uitkwam, totdat hij ergens in 1943 boodschappen deed en geen geldige papieren bij zich had. Hierop werd hij door de politie naar het arbeidsbureau gebracht. Ditmaal kon Ben de dans niet ontspringen en moest naar Duitsland om te werken. Via een oom die in Duitsland woonde kwam hij terecht bij de Fam. Schwegmann in Gravenhorst nabij Ibbenbüren. Zij hadden een groothandel in metaalwaren.

Ben had het er goed en woonde bij de familie in huis. Vader, moeder en drie dochters. Hun twee zoons zaten aan het front. Beide jongens kwamen op een gegeven moment met verlof thuis en dat was natuurlijk feest. Er werd geschaakt en dat was het moment dat er iets opbloeide tussen Ben en Agnes, een van de drie dochters. Er ontstond zowaar een relatie tussen ‘vijanden’. Zelf zagen ze dat niet zo en het stel werd geaccepteerd door de anderen.

Vanaf de winter van 1944/1945 werd het allemaal wat minder in- en om Gravenhorst. De geallieerden hadden hun ogen laten vallen op het Dortmund-Ems-Kanal die lang dit plaatsje liep. De vaarroute was een belangrijke voor het scheepvaartverkeer van en naar het Rührgebied. Als ze de duiker en brug bij Gravenhorst konden vernietigen middels bombardementen zou dat een zware dobber geweest zijn voor de Duitsers. De geallieerden hebben dit dan ook meermaals geprobeerd en zo kwam het dat de woning van de Schwegmann’s een voltreffer kreeg. Zelf bevonden ze zich op dat moment in een primitieve schuilkelder nabij de woning. Het was een gat in de grond met hierin een gemetseld muurtje en als dak enkele balken met golfplaat en daar overheen weer grasplaggen. Het heeft hun op dat moment gered, maar bij een directe treffer was het afgelopen geweest.

Na het bombardement ging men voorzichtig naar buiten. Ze zagen dat hun woning volledig met de grond gelijk gemaakt was. Direct trokken zij het dorp in om mensen op te zoeken en te redden. Ook Ben hielp mee met deze taak en heeft toen zijn gruwelijkste oorlogsbeleving meegemaakt. Maar ze moesten door, iedereen moest door. De familie kon nieuw onderdak krijgen in het ten oosten van Gravenhorst gelegen klooster. Dit klooster had genoeg ruimte en hier verbleef men tot het einde van de oorlog, terwijl het er krioelde van de Duitse soldaten.

Begin april 1945 werd de omgeving van Gravenhorst bevrijd door de Engelsen. De Duitse soldaten waren hiermee uit het klooster verdwenen en de Engelsen namen het klooster over om hun hoofdkwartier in te richten. De familie Schwegmann mocht blijven. Dat de bevrijders ook niet altijd lieverdjes waren bleek wel toen zij het klooster plunderden. Alles van waarde werd meegenomen, maar de boeken die zich in het klooster bevonden werden op de brandstapel gegooid. Ben stond er bij en op een onbewaakt ogenblik griste hij twee boeken uit de bult. Het betrof een wereldatlas en een exemplaar van het beruchte Mein Kampf. Wat er aan de binnenzijde stond genoteerd werd pas later ontdekt.

De Mein Kampf was voorzien van een handtekening, Weiss/Weiß staat er op het schutblad genoteerd. Het Grosser Volksatlas van Velhagen & Klaasings had aan de binnenzijde een tekst in het Sutterlinschrift:

SS Oberführer Rudolf Weiß Mit den Besten Wünschen31.V. 1939 (31.05.39) H. Himmler.

De boeken moesten haast wel toebehoord hebben aan dezelfde Rudolf Weiss. Dit heb ik verleden week kunnen verifiëren door een handtekening van Weiss die op internet te vinden is, exact dezelfde als in de Mein Kampf. De atlas is een verjaardagscadeau geweest van Heinrich Himmler aan Rudolf voor zijn veertigste verjaardag.

- Rudolf Weiss was een SS-er van het eerste uur en had het ver geschopt binnen deze partij. Zo was hij in juli 1939 de Generalluftschutzführer en in 1944 Polizeipräsident in Saarbrücken en Metz (Frankrijk). Toen de geallieerden op 1 september 1944 richting Metz kwamen vluchtte hij. Hierop werd Weiss gevangen genomen door de beruchte SS-Sturmbrigade Dirlewanger. Na twee maand kwam Weiss in afwachting van een proces vrij en werd vervolgens ingezet bij de gevechten rond Lieberose, Cottbus (Oost-Duitsland). Hier sneuvelde hij eind febrauri 1945. -

De boeken werden na de oorlog meegenomen naar huis door Ben. In 1948 trouwde hij met Agnes Schwegmann en 14 jaar later verhuisden zij naar Ter Apel. Na het overlijden van Ben Winkel in 2017 vond zijn zoon Albert de boeken. Vaag kon hij het zich nog herinneren, maar was het eigenlijk alweer vergeten. Nadat Albert zich lang had afgevraagd wat je nu met zulke zwaar beladen boeken moet doen. Eigenlijk was daar maar één geschikte plek voor, en dat is een oorlogsmuseum. En zo kwam het dat Albert en zijn vrouw afgelopen maandag het museum bezochten en de boeken schonken.

Voor het museum zijn dit op stipt de meest bijzondere, maar vooral beladen boeken vanwege de historie van zowel Rudolf Weiss als Heinrich Himmler. Alleen al bij het in handen hebben lopen de rillingen je over het lijf, wetende wat voor beest dit in handen gehad heeft. Dit zijn stukken waar voorzichtig mee om moet worden gegaan zodat het niet in foute handel valt. Gelukkig vertrouwd de familie Winkel mij dit toe.

Meer informatie over Rudolf Weiss (in het Duits): https://de.wikipedia.org/wiki/Rudolf_Wei%C3%9F_(SS-Mitglied)

En Heinrich Himmler:https://nl.wikipedia.org/wiki/Heinrich_Himmler


Zondag 4 juli - Het lijkt momenteel op de pagina ietwat rustig met de aanwinsten, maar niets is minder waar. Het ontbreekt soms even aan tijd om er aandacht aan te besteden. Hieronder enkele toevoegingen op foto en documentatiegebied:

Foto 1- Setje van Karl Seidenath die in 1943 zijn basisopleiding deed bij de Kriegsmarine in Groningen

Foto 2- Noodvoertuigen in de provincie, waaronder de auto van tandheelkundige Fröling uit Winschoten en postwagen in de stad Groningen - Twee foto's OG-Tram te Oostwold en Delfzijl, 1940-1941- Unieke foto van de gecrashte B-17 te Molenrij/Kloosterburen

Foto 3- Grote foto van Stapf Bilderdienst met Seyss-Inquart op de Grote Markt te Groningen in juni 1940- Ausweis van een Marine Artillerist op Borkum- Hafenausweis van Hendrik Bakker te Delfzijl

Foto 4- Portret Heer soldaat Emden- Portret Marine Artillerist Emden

Foto 5- Borkum 1925, parade door Borkum en Batterie Hänisch


Woensdag 16 juni - Documentatie voor persoonsbewijzen

Afgelopen weekend heeft het museum bijzondere documentatie weten te verkrijgen voor de persoonsbewijzen. Hieronder bevindt zich het zeldzame boek van J.L. Lentz en verder enkele instructies en handleidingen voor he vervaardigen van persoonsbewijzen. Al het materiaal is afkomstig uit de oorlog. 


Zaterdag 29 mei - De verzameling groeit gestaag verder

- Twee boeken van de Duitsers met verhalen over Nederland, waarvan één in het bijzonder over Texel.

- 8 Erkennungsmarken (identificatieplaatjes) van het Grenadier Ersatz Bataillon 154, een eenheid die in de stad Groningen zat.

- Bedankkaartje van de pas aangestelde NSB burgemeester Tammens van Groningen

- Twee tegeltjes, één van de Marine Flak Abteilung 244 Wesermünde en de ander Stabsbatterie van de Marine Flak Abteilung 236 te Emden


Woensdag 19 mei - Franz Lenselink

Afgelopen weekend heeft het museum uit het nalatenschap van Franz Lenselink enkele spullen uit zijn bijzondere collectie mogen krijgen.

Franz Lenselink, geboren in 1964 was al op jonge leeftijd bezig met de oorlogshistorie van het gebied rondom de Dollard. Hij was hierin een autoriteit en heeft vele zaken verzameld, onderzocht, gepubliceerd en menig veteraan, van zowel de geallieerde als de Duitse zijde heeft Franz mogen spreken en rondleiden in de omgeving. Franz Lenselink overleed op 12 april 2021 en was op vier dagen na bijna 57..

De gekregen spullen:

- Een grote kaart met hierop de 'Rundumverteidigung' van Batterie Delfzijl. Deze is direct na de bevrijding naar buiten gegooid bij één van de bunkers

- Munitiekist voor 10,5cm Flak granaten afkomstig uit Batterie Gebiedsregisseur Delfzijlster Wijken

- Ontplofte 10,5cm Flak huls afkomstig van Batterie Dollart-Süd (Carel Coenraadpolder)

- Deel van een torpedonet uit de havenmonding van Delfzijl. Dit net werd tussen de beide pieren van de haven gehangen en moest vijandelijke torpedo's tegenhouden.

Mijn steunbetuigingen, maar ook mijn dank gaan uit naar de familie en kennis die deze spullen beschikbaar gesteld hebben voor het museum.


Zondag 16 mei - Wellington Jipsinghuizen

Afgelopen week ontving ik van luchtoorlog onderzoeker Harrie Koning uit Stadskanaal enkele onderdeeltjes (bodemvondsten) van een Vickers Wellington vliegtuig die in 1941 was gecrasht te Jipsinghuizen.

De Vickers Wellington, type Mk IC van het 214 Squadron van de Royal Air Force (RAF) was 13 maart 1941 op missie om Hamburg te bombarderen. Onderweg naar, of op de terugweg hiervan werd de Wellington gesignaleerd door de Oberfeldwebel Paul Gildner, nachtjager bij de 4. Staffel Nachtjagdgeschwader 1.

Paul Gildner was een vrij succesvol piloot met 44 neergehaalde toestellen op zijn naam, maar kwam zelf in februari 1943 om het leven. Veel van zijn luchtzeges vonden plaats in Groningen.

Paul Gildner beschoot rond 23:00 de Wellington waarna deze bij Jipsinghuizen, een dorpje ten zuiden van Vlagtwedde crashte in het land aan de rand van het dorp. Het vliegtuig was totaal verwoest en van de zes bemanningsleden overleefde slechts één het ongeluk. De overlevende Sergeant D.W. Waters werd vlak na de crash krijgsgevangen genomen. De andere gesneuvelde bemanningsleden werden begraven in Groningen.

In de collectie van het museum bevinden zich vele foto’s van deze crash, en zelfs op de dag dat ik de bodemvondsten kreeg werden er nog weer twee aangeboden bij een veiling. Eerder dit jaar vond ik ook al acht foto’s in het album van Leutnant Gröne van Emden en enkele jaren terug kocht ik een fotoalbum van de Marine Küsten Polizei waarin zich ook enkele foto’s van deze crash bevonden. Waarom deze crash zo zorgvuldig werd vastgelegd en anderen minder blijft een raadsel.

Erg blij om nu een beetje tastbaar materiaal te hebben bij de foto’s. Ook hier zal uitgebreid aandacht aan besteed worden in het vernieuwde museum!


Dinsdag 4 mei - Uniform Geneeskundige Dienst

Gisteren een mooi Nederlands uniform opgehaald. Het betreft hier het uniform van een sergeant die werkzaam was bij de Geneeskundige Dienst. Het uniform is vervaardigd door Melles te Groningen. Het eerste Groningse uniform in de collectie. Nu nog een geschikte plek zoeken in het museum..

De kepie behoorde niet tot het uniform, hier wordt op een later moment een geschikt exemplaar voor gezocht.


Zondag 2 meiNSB-Groepsleider Uithuizen

Afgelopen week heeft het museum de hand weten te leggen op een bijzonder setje documenten van de Nationaal-Socialistische Beweging, afgekort de NSB. Nadat het al in vele verzamelaarshanden geweest is, krijgt het nu een definitieve plaats in het museum. Dergelijke documentatie is schaars, maar het is goed dat ook dit soort zaken nog bewaard gebleven zijn.

De persoon aan wie deze paperassen ooit toebehoorden is de in 1894 geboren Jan Wierema uit Uithuizen. Jan werd op 27 februari 1933 lid van de NSB met stamboeknummer 1363. Hij was werkzaam in District 1, Kring 79 Hunsingo-Fivelingo waarvan het Kringhuis zat gevestigd aan de Solwerderstraat te Appingedam.

Jan Wierema maakte promotie in de eerste jaren dat hij actief was binnen de NSB. Op 11 september 1936 werd hij benoemd tot Kringvertegenwoordiger Arbeidszaken. Enkele werkzaamheden die Jan in deze hoedanigheid en als groepsleider verrichtte waren het verspreiden van pamfletten, brengen van huisbezoek en gildeadministratie. Verder was hij ook nog werkzaam als groepssecretaris.

Het zakboekje van Jan werd hem gegeven ter gelegenheid van zijn 5-jarig jubileum in 1938. Hierdoor is er verder weinig bekend over wat hij tijdens de oorlogsjaren voor de NSB heeft betekend. Wel bevinden zich er nog twee brieven die beiden geschreven zijn in maart 1945 door het NSB Kringhuis te Appingedam en verstuurd zijn naar Groepsleider Jan Wierema. Hieruit kan geconcludeerd worden dat Jan na 1938 niet meer hogerop gekomen is binnen de partij. Over zijn verdere levensloop heb ik geen informatie.


Woensdag 7 april - Tussen kunst en hanging kitchens!

Afgelopen week ontving ik wederom een schilderij n.a.v. een tip die ik een paar dagen daarvoor had gekregen. Het schilderij zal menig Groninger (en mensen ver daarbuiten) bekend voorkomen. Het betreft een olieverfschilderij van de hangende keukens in Appingedam. Zo op het eerste oog heeft dit weinig met oorlog van doen, ware het niet dat het onderin gesigneerd is door Leutnant Beckers of Beckert in 1944. Vermoedelijk zat deze luitenant in de omgeving van Appingedam of Delfzijl gelegerd in deze periode. Hieruit blijkt maar weer dat de interesse voor de oorlog ook raakvlakken heeft met kunst! 


Maandag 8 maart - Een Marine-Artillerist door Martin van Waning

Bijzondere verhalen; ik hou er wel van en het lijkt wel alsof het dit jaar vaker voorkomt dan in de voorgaande jaren. En het jaar is pas net begonnen..

Afgelopen weekend ontving ik een pakket van ca. 40x50cm met hierin een stuk canvas. Het stuk canvas is in 1941 met olieverf beschilderd door Martin van Waning op Schiermonnikoog. Het betreft het portret van een Duitse Marine-Artillerist. Het schilderij op zich is al bijzonder, maar wie was Martin van Waning en wat is het verhaal achter hem?

Martin van Waning werd op 4 september 1889 geboren te Den Haag. In zijn latere leven volgde hij een studie werktuigkunde en rondde dit ook af, maar deed er vervolgens weinig mee. Hij besloot zich volledig te storten op het schilderen. Hij kwam in de leer bij verscheidene, bekendere schilders in Nederland en kwam vervolgens terecht in het kunstcentrum van Wiesbaden. Hier werd Martin de persoonlijke secretaris van de Russische grootvorst Orlov die hij leerde kennen tijdens zijn periode in dit centrum.

Enkele bronnen vertellen dat van Waning tijdens de Eerste Wereldoorlog nog heeft gevochten aan Duitse zijde en hier ook gewond geraakt is. Hij werd hierna niet meer geschikt bevonden voor aan het front en verhuisde in 1917 terug naar Nederland. Na op verschillende plaatsen te hebben gewoond vestigde hij zich in 1937 op Schiermonnikoog. Hier zette hij een kunstatelier op in de voormalige zeevaartschool, welke op 28 juli 1943 per ongeluk werd gebombardeerd door de geallieerden. Veel van zijn werken raakten hierdoor onherstelbaar beschadigd. Zelf overleefde Martin het bombardement doordat er een zware houten deur over hem heen viel.

De schilderijen vielen bij veel mensen in de smaak, zo ook bij de Duitsers die sinds 1940 in groten getale aanwezig waren op het eiland. Hoeveel Duitsers een schilderij hebben laten maken door Martin is onbekend. Het schijnt zelfs dat Martin zichzelf eens heeft vereeuwigd op een schilderij, gehuld in Duits uniform. Overigens is zijn rol tijdens de oorlog voor sommigen ietwat dubieus te noemen. Het boek ‘Schiermonnikoog, oogappel van Hitler’ – ooit uit de handel gehaald wegens zijn omstreden, en niet altijd op waarheid berustte verhalen – heeft een heel hoofdstuk aan Martin gewijd. Toch zit er een zekere kern van waarheid in. Zo heeft hij persoonlijke contacten gehad met verschillende SS-ers op het eiland die vanaf april 1945 op Schiermonnikoog verbleven. Een hiervan was de SS Hauptsturmführer Thomson, de beul van de Veluwe. Vlak voor de bevrijding naderde heeft van Waning nog juwelen verstopt voor Thomsom. Tijdens het verhoor van Thomson gaf hij toe dat Martin vlak voor de bevrijding juwelen voor hem had verstopt in de duinen van Schier. Slechts een week na de bevrijding werd Martin ondervraagd door de Binnenlandse Strijdkrachten over dit hele gebeuren. Aanvankelijk ontkende hij, maar na drie dagen gevangenis gaf hij toch toe. De juwelen werden opgegraven en Martin werd vrijgelaten. Een verder vervolg heeft dit niet gehad.

Van Waning werd een zeer gewaardeerd kunstenaar en begon na de oorlog ook met het maken van bronzen beelden. Zijn meest bekende werk is misschien wel in 1961 vervaardigde ‘Schiere monnik’. Dit levensgrote beeld staat in de tuin van het gemeentehuis in het dorpscentrum.


Zondag 7 maart - Nederlandse helm in een Duitse stelling

Vandaag weer met de metaaldetector gezocht op mijn vaste plek: een Duitse zoeklichtstelling in de buurt van Delfzijl.

Geheel onverwachts zag vandaag na 76 jaar een Nederlandse helm weer het daglicht. De helm is nog in goede conditie en werd zonder binnenwerk aangetroffen. Geen zichtbare markeringen, maar nog wel strak in de zwarte verf. Dit kan aangeven dat de helm gebruikt is bij bijv. de politie of Luchtbeschermingsdienst. Toch een vreemde vondst op een locatie waar slechts tien Duitsers van de Kriegsmarine zaten.


Donderdag 4 maart - Batterie Delfzijl en Jeugdstorm

Gisteren zomaar weer een brief van de heer Debus uit Duitsland. Uit het nalatenschap van zijn vader mocht het museum eerder al foto's, een wandbord en boekenlegger van Batterie Delfzijl krijgen. Tijdens het inpakken voor de aanstaande verhuizing vond Debus nog een namenlijst van de Batterie.

Aan de hand van deze lijst zijn de vele brieven verstuurd. Dit is het tweede exemplaar in de verzameling, maar dat is geen probleem. Nu kan er een dichte en geopende versie in de vitrine getoond worden!

Verder zijn er nog twee items van de Jeugdstorm aan de collectie toegevoegd: een fietsvlaggetje en een geldboekje van een lid uit Veendam


Maandag 1 maart - Uit de Stabsbatterie van Delfzijl

Afgelopen weekend twee zeer unieke en éénmalige aankopen kunnen doen voor het museum via een privéverzamelaar uit de provincie.

Het betreft een handgemaakte houten plaquette en een inktset van de Marine Flak Abteilung 256 (M.Fl.A. 256), beiden afkomstig uit de ‘Stabsbatterie’ van bovengenoemde afdeling. De staf van de M.Fl.A. 256 zat vanaf zijn oprichting in 1942 gelegerd in de zeevaartschool Abel Tasman te Delfzijl. De eerste Abteilungskommandeur was Korvettenkapitän Hans Erdmann. Erdmann was eerst Batteriechef van Kalahari te Emden en vanaf mei 1940 Batterie Delfzijl. Hij vertrok op 7 juli 1943 naar Ijmuiden en werd vervangen door Korvettenkapitän Georg Meyer, aanvankelijk Batteriechef van Batterie Lune bij Bremerhaven.

De stukken bevonden zich al vele jaren in de collectie van de verzamelaar, maar mochten nu, ten behoeve van het museum worden verkocht. De plaquette meet ca. 21x27cm. en het inktsetje 25x15cm. Bij het setje bevinden zich ook nog enkele pennen en twee potloden.

Beschrijving van de twee periodieke foto’s:

-1 v.l.n.r.: Korvettenkapitän Georg Meyer, Korvettenkapitän Hans Erdmann en Oberleutnant u. Adjutant Stephan Güttenhofer lopen aan de voorzijde van de zeevaartschool in Delfzijl.

-2 Batteriechef van de Scheinwerferbatterie Oberleutnant Plass (links) en Hauptfeldwebel Wirth aan het werk in de zeevaartschool.


Zondag 28 februari - Duitse gaarkeuken, luchtbescherming en museum uitbreiding

Afgelopen week naar aanleiding van een tip van een collega een vrouw uit Delfzijl opgebeld. Volgens mijn collega kon zij nog wel eens iets in huis hebben van de oorlog. Bij de tweede keer bellen werd er opgenomen. Aanvankelijk vertelde de vrouw dat ze niks had, maar vlak voor ze de telefoon ophing kwam er toch nog iets in haar op; ik heb nog een soepterrine liggen van de Duitsers.

Toch maar gevraagd of die eventueel naar het museum mocht, en dat werd positief beantwoord. Een kwartiertje later stond ik op de stoep en kreeg de spullen van mevrouw. Het betreft een aluminium soepterrine met bijbehorende beker, beiden gemaakt door Ritter Aluminium. Verder geen militaire stempels, maar het verhaal maakt dit onomstotelijk uit de Tweede Wereldoorlog. Deze twee stukken waren namelijk achtergebleven in een Duitse gaarkeuken aan de Rijksweg in 1945.

Verder ontving ik vanuit een andere bron nog een kartonnen bord van de Luchtbeschermingsdienst. En natuurlijk zijn er weer vorderingen in het nieuwe museumdeel! De vloerbalken liggen (door grote inzet van mijn vader gisteren en vandaag) op de goede plaats. Nu de planken nog!


Zaterdag 21 februari 2021 - Nalatenschap Paul Laubrich, Batterie Delfzijl

Ruim drie maand na het schrijven van de vele brieven naar Duitse families in de hoop meer over Batterie Delfzijl te weten te komen kwam er zowaar nog weer een positieve reactie binnen.

Dit keer kwam de reactie van de heer Laubrich. Zijn vader, Paul Laubrich, werd op 11.12.1922 geboren te Wolfenbüttel even ten zuiden van Braunschweig. Laubrich kwam op 1 maart 1941 in Batterie Delfzijl terecht als Obergefreiter en diende hier op het luisterapparaat (Horchgerät). Ruim vier jaar later maakte hij in Delfzijl de gevechten mee en werd hier dan ook krijgsgevangen genomen door de Cape Breton Highlanders. Aanvankelijk werden de Duitse militairen naar Oostende in België gebracht, en later overgeplaatst naar een kamp in Amerika. Enkele maanden na de bevrijding kwam hij terug in Duitsland alwaar hij op 26 januari 1946 trouwde en op 2 augustus 1946 zijn zoon Volker kreeg, de man waarvan ik afgelopen week het nalatenschap heb mogen krijgen.

Het nalatenschap bestaat uit enkele foto’s, waarvan één gemaakt is door Foto Dijkstra Delfzijl, twee porseleinen borden en een prachtige asbak van Batterie Delfzijl zonder opschrift ‘Kriegsweihnachten 1942’. De varianten met dit opschrift bevonden zich al wel in de collectie, maar deze nog niet. Een lang gekoesterde wens ging hiermee in vervulling.

Inmiddels zijn er nu zoveel spullen en verhalen van Batterie Delfzijl in de collectie dat dit uitgebreid aan bod zal komen in het nieuw te bouwen deel van het museum!

Ik verwacht dat de laatste briefreactie nu wel geweest is, maar wie weet…


Zondag 7 februari - Aanwinsten eerste week februari

Het begint haast ongeloofwaardig te worden, maar er is alweer een fotoalbum van Delfzijl binnengekomen, de vierde dit jaar al! Deze keer betreft het een album van de Kriegsmarine. De exacte eenheid is mij onbekend, maar het moet ergens in de zeevaart gezocht worden. Ooit komen we er wel achter, maar helaas zijn de foto’s zelf zijn onbeschreven.

De foto’s van Delfzijl, maar ook enkelen van het Schildmeer zijn er een stuk of 14 samen. De rest van de opnames zijn gemaakt in Frankrijk. Eén van de foto’s die er uitspringt is van een soldaat die de wacht houdt bij de haventoegang in Delfzijl, de huidige Keerweerbrug. Voor één van de pijlers staan Duitse instructieborden van de Marine Hafenkommandantur. Tevens weer een leuke aanvulling voor de ‘digitale Duitse borden uit de provincie collectie’.

Verder was er afgelopen week nog een grote kaart binnengekomen van de Luftwaffe, een zgn. Luft-Navigationskarte in Merkatorprojektion. Niet specifiek provincie gerelateerd, maar wel een mooi stuk voor aan de wand van het museum.

Ook kunnen we u alvast meedelen dat er binnenkort nog een Batterie Delfzijl nalatenschap geschonken gaat worden aan het museum. Als het zover is, dan komt dit uiteraard weer op de pagina!


Zaterdag 30 januari  - Pamfletten, schenking van de Fam. Reinders uit Middelstum


Dinsdag 26 januariNog meer foto’s!

Afgelopen weekend weer verschillende enveloppen door de deur gekregen. Een envelop bevatte wat (Feldpost)ansichten en twee foto’s van Emden. In een andere envelop bevond zich een leuke Feldpostkaart van de radarstelling Gazelle te Veendam. Weer een ander enkele kiekjes van de Fliegerhorst Eelde. Dit is pas de eerste keer dat er fotomateriaal van dit vliegveld aan de collectie is toegevoegd (mei 1940 uitgesloten).

En tot slot – geheel onverwachts – nog een reactie op één van de vele brieven die ik verleden najaar heb gestuurd in de hoop familie van Batterie Delfzijl soldaten te treffen. De brief kwam van de dochter van Hans Rommel (1915). Hans diende van 5 september 1940 tot 1 januari 1944 in Delfzijl bij de Leichte Flak (licht luchtdoelgeschut). Hier bemande hij een positie bij de sluis van het Damsterdiep ‘Stellung Schleuse I’. Naast een brief bevonden zich ook enkele foto’s in de envelop van Hans zijn diensttijd in Delfzijl. Onder andere de kanonnen van bovengenoemde stelling, als ook enkele vrijetijdsfoto’s van het Schildmeer zijn nu aan de collectie toegevoegd.


Woensdag 13 januari 2021 - Twee hele bijzondere fotoalbums

Het was al ruim twintig jaar geleden dat ik zo zenuwachtig was als dat ik vroeger was in de dagen voorafgaand aan Sinterklaas. Hier kwam vorige week maandag verandering nadat ik via een veiling twee fotoalbums tegenkwam van een Kriegsmarine officier.

In de omslagen stonden de inhoudsopgaven: Groningen, Delfzijl, Appingedam, Emden, etc. etc. Kortom fantastisch materiaal voor het museum. Na de aankoop van beide albums snel, en ietwat ongeduldig gevraagd wanneer het verstuurd zou worden. Gelukkig voor mij was dit al een dag na de aankoop. Maar wanneer iets dergelijks verzonden wordt krijg je doorgaans een Track&Trace. Meestal geloof ik het wel, maar bij deze albums keek ik minstens drie keer per dag om te zien waar het moois zich bevond. Gisteren halverwege de middag kwamen ze dan aan. Om vier uit vanuit het werk zo snel mogelijk naar huis gefietst en daar lag het pakket. Snel openen en doorbladeren…

De gehele inhoud had ik nog niet gezien, dus het bleef vooraf gissen naar wat er zich zoal in de albums kon bevinden. Enkele vermoedens werden bevestigd, maar ook foto’s waarvan ik nooit had nagedacht of het bestaan zou hebben: luchtfoto’s van Delfzijl gefotografeerd vanuit een Duits toestel.

Verder veel foto’s van gecrashte vliegtuigen in Ostfriesland en Jipsinghuizen, luchtdoelbatterijen bij Emden, Delfzijl en Groningen. Kiekjes van Appingedam en het Paterswoldsemeer, bombardementen op Emden en de Stabsbatterie van de Marine Flak Abteilung 236 die gevestigd zat in het Lloyd-Hotel te Emden.

Ik ben inmiddels zover dat de beide albums ooit toebehoorden aan een officier die gelegerd zat bij de Stabsbatterie in Emden. Dat verklaart ook de grote variatie aan locaties waar hij geweest is. Zijn naam is nu nog onbekend, maar verwacht dat dit zeer binnenkort ook wel bekend zal worden. Beide albums bevatten samen ca. 270 foto’s.

Wanneer de omstandigheden het weer toelaten zullen deze aanwinsten te zien zijn in het museum. Voor nu enkele kiekjes om een indruk te krijgen van hetgeen zich in het album bevindt!


Zaterdag 9 januari - Den Helder in de schijnwerpers.

Gisteren met een vriend naar Den Helder gereden om daar enkele nieuwe collectiestukken op te halen bij een oude bekende!

Na een rit van 2,5 uur kwamen we aan bij de 'Kroontjesbunker' in de Grafelijkheidsduinen ten zuiden van Den Helder. Hier staat één van de mooiste en meest unieke bunkers van Nederland. Deze wordt sinds vijf jaar onderhouden door een vierkoppige vrijwilligersploeg van https://www.facebook.com/Flak-Gruko-487686671389123, en dat doen ze goed op authentieke wijze! Wanneer de omstandigheden het weer toelaten is dit gegarandeerd het bezoeken waard!

We kwamen natuurlijk niet om alleen bunkers te kijken, maar één van de vrijwilligers had wat te koop voor het museum. Hoewel er (nog geen) ruimte voor is momenteel toch de beide kisten van ca. 60 kilo per stuk meegenomen. In de ene kist, voorzien van camouflageverf, zitten glazen platen voor een zoeklicht. In de andere kist bevindt zich een spiegel voor een zoeklicht met een diameter van 60cm. Het geheel is nog in prima conditie na ruim 75 jaar.

Hartelijk dank voor de rondleiding en aanwinsten!

 


Dinsdag 5 januari 2021 - Foto’s, foto’s en nog eens.. een Erkennungsmarke

Het nieuwe jaar begint uitstekend met verschillende fotoseries en een Erkennungsmarke (i.d. plaatje) die te refereren is aan Groningen.

Naar aanleiding van één van de Batterie Delfzijl brieven verleden najaar ben ik in contact gekomen met mevrouw Köhne uit Duitsland. Haar oom diende tijdens de oorlog enige tijd in Delfzijl en Groningen. Uit zijn nalatenschap ontving het museum een bijzondere serie foto’s waarvan ook enkelen in de provincie gemaakt zijn. Aan de hand van deze foto’s kan zijn militaire loopbaan bepaald worden. Dit wordt de komende tijd uitgewerkt.

Afgelopen week vond ik een serie foto’s van de Marine Flak Batterie Kalfamer. Deze luchtdoelbatterij, vallend onder de Marine Flak Abteilung 226 was gelegen op het Duitse Waddeneiland Juist. Hoewel het niet geheel mijn verzamelgebied is toch maar gekocht, temeer omdat ik aanvankelijk dacht dat het Borkum betrof.

Verder is er vandaag, na een 3-weekse reis vanuit Amerika, een grote serie foto’s aangekomen van Batterie Kalahari (Later Westmole) te Emden. Deze batterij viel onder de Marine Flak Abteilung 236 en de eerste Batteriechef van Kalahari werd bij het oprichten van Batterie Delfzijl overgeplaatst naar laatstgenoemde locatie.

Tot slot heb ik onlangs nog een identificatieplaatje van de Kriegsmarine kunnen aanschaffen. Op dit plaatje staat een naam en stamrolnummer. Niet direct te relateren aan de provincie Groningen, ware het niet dat zich binnen het museumarchief ziekenhuislijsten van de stad Groningen bevinden met hierin namen en andere relevante gegevens van bijna 5300 Duitse soldaten die gedurende de oorlog in Groningen verpleegd zijn. Hiervan heb ik een digitale database kunnen maken. Door het nummer wat op het plaatje staat op te zoeken in de database kan ik eenvoudig nagaan of het plaatje in Groningen is geweest. Dit was de eerste keer dat er resultaat geboekt werd n.a.v. de database! Een vrij geraffineerde manier om items van de provincie in oorlogstijd te verkrijgen.

 


Donderdag 24 december - Boekenlegger van Batterie Delfzijl en vuurtorentekeningen

Vandaag weer verschillende stukken Delfzijlster oorlogshistorie ontvangen.

Van de heer Debus uit Duitsland ontving ik uit het nalatenschap van zijn vader een lintje/boekenlegger van Batterie Delfzijl ter gelegenheid van Kriegsweihnachten 1942, dus vandaag 78 jaar geleden! Ca. twee maand terug kreeg ik van Debus ook al een wandbord van de Batterie en een serie foto's. Bijzonder wat er zoal nog altijd boven water komt.

En we gaan het jaar knallend uit - spreekwoordelijk gezien - met dé originele bouwtekeningen van de nieuwe vuurtoren in Delfzijl die gebouwd is tijdens de oorlog. De eerste werd op 10 mei 1940 in de brand gestoken door Nederlandse militairen en ook de tweede is maar ternauwernood aan de oorlog ontkomen. Uiteindelijk is ook dit exemplaar gesloopt ergens in de jaren 60. De blauwdrukken bestaan uit 15 grote tekeningen met her en der nog wat notities. Binnenkort meer hierover!

Mocht de toekomstige Gemeente Eemsdelta ooit plannen krijgen voor het herbouwen van de vuurtoren, dan weten ze nu waar ze zijn moeten.

Verder wens ik iedereen fijne feestdagen en een goed nieuwjaar!

Link naar artikel over de vuurtorentekeningen:

https://www.rtvnoord.nl/nieuws/775978/Bouwtekeningen-Delfzijlster-vuurtoren-teruggevonden

 


Zaterdag 19 december - Wrakdelen van het Wad

Onlangs had ik van Harry Feenstra uit Blije (Fr) een mail gekregen. Harry is fervent wadloper en komt op zijn tochten zo nu en dan restanten tegen van gecrashte vliegtuigen.

Hij had voor het museum enkele fragmenten liggen van toestellen die neergekomen zijn rond Rottumeroog, erg interessant natuurlijk! Dit deel van de oorlogsgeschiedenis rond Rottumeroog moet ik nog schrijven voor mijn boek over dit eiland die waarschijnlijk volgend jaar uitkomt. Een welkome aanvulling voor het verhaal én het museum! Het schijnt dat er delen tussen zitten van zowel geallieerde vliegtuigen als een Duits vliegtuig. Dit moet nog verder uitgezocht worden.

De geschonken delen hebben inmiddels ook al een plaats gekregen. Binnen was er geen ruimte voor, maar aan de muur kon het prima!

Kent u nog mensen die dergelijke vondsten hebben uit de omgeving? Het zou een welkome aanvulling zijn voor het museum.

 


Woensdag 18 december - Schenking uit Delfzijl

Gisteravond enkele minuten voor het eten telefoon van een inwoner uit Delfzijl. Tijdens het opruimen in de woning kwamen ze enkele zaken uit de beide wereldoorlogen tegen. Aangezien ik zelf in Delfzijl woon was een afspraak zo gemaakt en zo kwam het dat ik een uur later al voor de deur stond. Onder het genot van een kop koffie werden de zaken op tafel gelegd en doorgenomen.

Meneer zelf heeft na de bevrijding van Delfzijl twee Canadese baretemblemen gekregen. Het betreffen hier geen emblemen van eenheden die Delfzijl bevrijd hebben, maar onderling werd er wel eens wat uitgewisseld. Dit zou de herkomst kunnen verklaren.

Zijn vader moest direct na de oorlog het aggregaat van Batterie Delfzijl weer in orde maken om hiermee Delfzijl weer deels van stroom te voorzien. In één van de bunkers vond hij toen nog een soepterrine – een mooi onbeschadigd stuk. De opa van de schenker is tijdens de Eerste Wereldoorlog als Duitse soldaat gesneuveld bij de Somme. Vermoedelijk zijn hier de onderscheidingen uit deze periode van afkomstig. Een ander familielid diende vanaf 1946 in Nederlands-Indië. In dezelfde periode kwam meneer ook veel bij familie in een dorpje bij Papenburg, Duitsland. Hier komen de overige twee onderscheidingen vandaan: een Allgemeines Sturmabzeichen en een Reichsfeuerwehr Ehrenzeichen. Hierbij zat ook nog een speld van de Stahlhelm Bund

Tot slot nog een - voor mij onbekende – set spelkaarten van de bevrijdingsperiode. Dergelijke telefoontjes zijn heden ten dage vrij schaars. Het is dan ook de eerste keer in de 5,5 jaar dat het museum bestaat dat er verschillende onderscheidingen geschonken worden. Super zo aan het einde van het jaar!

 


Dinsdag 8 december - Delfts Blauwe vaasjes

Het museum heeft weer een fantastische schenking mogen ontvangen van de fam. Leopold uit Noord-Duitsland. Dit keer betreffen het twee zeer unieke, en voor mij onbekende vaasjes.

Het was een reactie op één van de vele brieven die ik geschreven heb om nog nazaten van Batterie Delfzijl soldaten te vinden. De heer Leopold is de schoonzoon van Paul Sinn uit Bordesholm.

Paul Sinn werd op 29 juli 1911 geboren in Bordesholm. Toen de oorlog uitbrak diende Sinn bij de Kriegsmarine en kwam in die hoedanigheid op 30 oktober 1941 als Marine Artillerist in Delfzijl terecht. Hij verbleef hier maar kort, namelijk tot 28 januari 1942. Daarna volgde overplaatsing naar Frankrijk. Hier kwam Sinn terecht in de Marine Flak Batterie 'Hai' te St. Nazaire getuige het Delfts blauwe vaasje.

De vaasjes waren voor mij tot enkele weken terug onbekend. De asbakjes en wandborden zaten reeds in de collectie en ook van de tegeltjes wist ik het bestaan van af, maar dit..

Het Delfts Blauw 'Batterie' aardewerk van de provincie Groningen en Ostfriesland werd ontworpen door Alfons Dworsky uit Wenen. Hij was een van de soldaten van de Batterie die er vanaf het begin op 29 mei 1940 al bij was. Hij was academisch kunstenaar en werd op een gegeven moment door de Batteriechef Erdmann naar Tichelaar in Makkum gestuurd om hier de kunst van het Delfts Blauw schilderen te leren. De ontwerpen vielen zo goed in de smaak bij de militairen dat er besloten werd op grote schaal asbakjes en wandborden te maken voor Batterie Delfzijl, maar ook andere batterijen rond de Dollard werden voorzien. Dworsky kon dit natuurlijk niet in zijn eentje doen en zo werden er verschillende opdrachten neergelegd bij de Plateelbakkerij Zuid-Holland (Plazuid) te Gouda. Honderden borden en asbakjes werden handmatig beschilderd en ter gelegenheid van kerst uitgegeven aan de aanwezige soldaten.

De tegeltjes zijn vermoedelijk op zeer kleine schaal beschilderd door Dworsky zelf. De vaasjes zijn nog een vrij onbekend fenomeen, maar het feit dat ze niet gesigneerd zijn door Dworsky (wat hij op al zijn werk deed) en ze gemaakt zijn door Plazuid geeft wellicht aan dat ze toch op grotere schaal vervaardigd zijn.

Toch blijft het bijzonder dat ze bij een Batterie in Frankrijk een 'Delfzijls' idee hebben gehad. Vermoedelijk is de heer Sinn hier de inspiratiebron voor geweest nadat hij het andere vaasje had laten zien in St. Nazaire.

Afbeeldingen op de vaasjes:

- Batterie Hai, een luchtdoelbatterij met dubbelloops kanonnen. Op de achtergrond is de U-Bootbunker van St. Nazaire te zien.

- Andere vaasje; de voorm. zeevaartschool in Delfzijl. Tijdens de oorlog zat hier de staf van de Marine Flak Abteilung 256 - waar Batterie Delfzijl onder ressorteerde - gevestigd.


Zaterdag 28 november - Luchtbeschermingsdienst

Eens even wat anders in het museum, een vaak onderbelicht deel van de oorlog: De Luchtbeschermingsdienst (LBD) 

Enige tijd geleden kocht ik een aantal armbanden van de LBD in de provincie Groningen. Een hiervan betreft een band van Veendam. Dit gaf, samen met de in november gekochte LBD-helm, de nodige inspiratie om er een pop van samen te stellen in het museum. Er waren destijds geen specifieke eisen aan de kleding gesteld, dus er kon gekozen worden voor een civiele uitstraling. Nou nog zoeken naar een brandbommentang... 


Zondag 22 november - aankopen en giften november

Na drie weken digitale museumrust eindelijk weer een update! Ik ben onlangs druk bezig geweest met het sturen van 130!! brieven (lekker ouderwets) naar Duitsland. Van enkele al een positieve reactie mogen ontvangen en ik denk/hoop dat er nog weer meer zullen volgen. Het uiteindelijke doel - 584 soldaten van Batterie Delfzijl een gezicht geven - komt zo steeds dichterbij!

Uiteraard zit ik digitaal ook niet stil en dit heeft geresulteerd in enkele mooie items voor de collectie, te beginnen met een helm van de Luchtbeschermingsdienst. Een goed behouden exemplaar met binnenwerk!

Verder nog een 20cm. Kriegsmarine Einheitsscheinwerfer (signaallamp), een setje oorlogsmunten (schenking), Kriegsmarine gasmaskerbus, portretfoto's von Borkum en Emden, Erkennungsmarke van de Kommandeur im Abschnitt Brunsbüttel en tot slot een boek over het Nederlandse landschap uitgebracht in 1939 door de Generalstab des Heeres, vreemd genoeg vooral foto's van havens en sluizen.  Ze waren goed op de hoogte voor ze op 10 mei 1940 binnenvielen.


Zondag 1 november - Een bijzondere foto met een wel heel uniek verhaal..

Afgelopen week kreeg ik een foto binnen die onlangs via een Duitse veiling was gekocht. Een foto van vliegveld Eelde tijdens de mobilisatie - dus met Nederlandse militairen - voorzien van een Duitse tekst.

De foto is afkomstig uit het nalatenschap van Hanke. Hanke diende bij de Marine-Kraftfahrbereitschaft van de 6. Ersatz Marine-Artillerie Abteilung te Assen. Hanke werd eerst in Assen ingezet, maar in 1942 zat zijn afdeling in Leeuwarden. De Duitse militairen werden gekazerneerd in de Rijks H.B.S. van Leeuwarden aan het Zaailand.

Hier vond Hanke in mei van dat jaar de foto ergens in school. Op de foto zien we naast de Nederlandse militairen ook het stationsgebouw en een Fokker F. VIIa passagiersvliegtuig van de KLM. Deze Fokker werd in 1929 als de H-NADZ gebouwd. Op 16 september 1939 kwam het toestel als de PH-ADZ op vliegveld Eelde te staan. Bij het uitbreken van de oorlog op 10 mei 1940 werd vliegveld Eelde vernietigd door Nederlandse militairen. De Fokker werd eveneens in brand gestoken om zo uit handen van de vijand te blijven.

Nog op dezelfde dag kwamen Duitse militairen poolshoogte nemen op het verwoeste vliegveld. Een soldaat van de Flak-Abteilung 32 uit Oldenburg was hierbij en fotografeerde het geheel. Goed te zien zijn de Fokker en een ingezakte hangaar.

Beide foto's bevinden zich in de collectie van het museum. Met dank aan Museum Alkmaar 40-45 voor de identificatie van het toestel!


Donderdag 22 oktober - Een lang gezocht verzamelstuk zomaar op de deurmat!

Een paar maand geleden heb ik enkele brieven de deur uitgedaan naar zowel Duitsland als Oostenrijk. Er kwamen twee reacties terug. Een reactie kwam van de zoon van een Batterie Delfzijl soldaat. In de brief werd mij de vraag gesteld of ik belang had bij een serie foto's van Delfzijl in oorlogstijd en een Delfts Blauw wandbord van de Batterie. Het antwoord daarop lijkt mij wel duidelijk! Twee week later kwam er een envelop met hierin twintig foto's die allen te herleiden zijn naar Delfzijl. Het wandbord volgt nog stond er bij geschreven, dus we houden u op de hoogte!

Op hetzelfde moment kwam ik er ook achter dat er in Oostenrijk nog een voormalige soldaat van deze zelfde luchtdoelbatterij in leven is. De man is inmiddels 97 jaar oud, en zoals het nu lijkt één van de twee nog levende veteranen van deze stelling. De correspondentie verloopt via zijn zoon. Gisteren lag er plots een brief met inhoud in het museum. Binnen deze brief bevond zich een fraaie portretfoto van de betreffende soldaat in oorlogstijd en iets wat ik al jaren lang zocht en ook zeker niet verwacht had zomaar te krijgen: een vaantje/boekenlegger van de Marine Flak Batterie Delfzijl, uitgegeven ter gelegenheid van kerst 1942. Er is niet veel wat ik zoek (vooral omdat ik niet weet wat er allemaal is), maar van dit bijzondere stuk wist ik het bestaan al 10 jaar en stond sindsdien op mijn verlanglijstje. Allemaal weer ontzettend bijzonder en een topaanwinst voor het museum! Overigens komt zijn fotoalbum ook nog deze kant op zodat ik hem mag inscannen. Hierin bevinden zich zeer unieke beelden van Delfzijl!

-Op 28 oktober volgde het wandbord van Batterie Delfzijl-


Zaterdag 18 oktober kwam er via de post een grote serie unieke foto's van de provincie Groningen in oorlogstijd binnen. Meestal betreft het fotomateriaal van Duitse soldaten, maar dit keer ook materiaal van het Nationaal Socialistisch Nederland. Foto's van de Jeugdstorm, NSB en de Weerafdeling (WA) vonden dit keer hun weg naar de collectie van het museum. Ook bevonden zich er enkele bijzondere opnames tussen van Duitse oorlogsgraven op het Esserveld en enkele oefenkiekjes van net buiten de stad. Hieronder een korte lijst met wat er binnengekomen is:

- 9 foto's van de 6. Ersatz Marine Artillerie Abteilung en het Infanterie Ersatz Bataillon 154 die oefenen met marine materieel op de oude Stadsweg thv. Leeuwenborg/Noorddijk
- 3 foto's NSB manifestatie te Stadskanaal
- Enkele losse foto's van de Jeugdstorm en WA in de stad Groningen
- 6 foto's van Duitse soldatengraven op het Esserveld
- Originele portretfoto van Jannes Luitje Keijer door fotograaf Filmko Groningen en een foto van zijn begrafenis in 1944. Meer over Keijer:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Jannes_Luitje_Keijer

- 19 foto's van voornamelijk de Weerafdeling (WA) in Groningen en enkele Jeugdstorm foto's waarvan twee in Assen gemaakt zijn. De foto's zijn gemaakt door de NSB Fotodienst Utrecht, Persfotobureau Folkers te Groningen en Foto Otto. Niet het standaard formaat van 6x9cm., maar echt grote foto's.